ҶСК «Тоҷиктелеком»
Нашр шудааст 5 Октябр 2025
Дар ҷаҳони муосир забон на танҳо воситаи муошират, балки асоси ҳастии миллӣ ва сутуни муҳими худшиносии ҳар миллат маҳсуб мешавад. Дар шароити рушди тезонидашудаи ҷомеаи иттилоотӣ ва васеъшавии технологияҳои рақамӣ масъалаи ҳифз ва тақвияти забони миллӣ дар фазои виртуалӣ аҳамияти навро касб кардааст. Забони тоҷикӣ, ҳамчун забони давлатӣ ва такягоҳи асосии давлати миллӣ, низ бояд ба талаботи замон ҷавобгӯ бошад. Дар ин раванд нақши интернет ва технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ (ТИК) бениҳоят бузург аст, зеро онҳо ба забон имконият медиҳанд, ки дар муҳитҳои нави муошират, иттилоот ва таҳсилот фаъол гардад ва боз ҳам бештар рушд ёбад.
Дар айни замон, сиёсати фарҳангию забонии Тоҷикистон таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба устувории ҳифз, тақвият ва рушди забони тоҷикӣ оварда расонд. Маҳз бинобар ин имрӯз забони давлатӣ на танҳо дар сатҳи сиёсӣ ва илмӣ, балки дар фазои рақамӣ низ мавқеи мустаҳкамро ба даст меорад.
Қабули соли 2009 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатӣ» яке аз қадамҳои муҳимтарин дар роҳи таъмини рушди забон гардид. Пешвои миллат дар суханрониҳои худ борҳо таъкид намудааст, ки забони тоҷикӣ бояд ҳамчун «рамзи ҳастии миллат» ва «оинаи худшиносии миллӣ» эҳтиром ва истифодаи васеъ дошта бошад.
Ҳамзамон, бо дастгирии Сарвари давлат таъсиси Кумитаи забон ва истилоҳот, Бунёди давлатии забон, таҳияи Барномаи давлатии рушди забони тоҷикӣ барои солҳои гуногун ва амалисозии сиёсати забонӣ дар ҳамаи зинаҳои таҳсилот ва идоракунӣ таъмин гардид.
Пешвои миллат ҳамеша таъкид мекунад, ки забон бояд ҳамқадами рушди илм, техника ва технология бошад. Дар ин робита масъалаи ворид намудани истилоҳоти нави илмӣ ва техникӣ ба забони тоҷикӣ, мутобиқ намудани онҳо ба меъёрҳои забони адабӣ ва таҳияи луғатҳои истилоҳотӣ таҳти назорати доимии давлат қарор дорад.
Ғайр аз ин, бо ташаббуси Пешвои миллат ҳар сол бо шукӯҳ Рӯзи забони давлатӣ таҷлил карда мешавад, ки омили муҳими баланд бардоштани ҳисси ватандӯстӣ ва ифтихори миллӣ дар байни ҷавонон мебошад.
Интернет ва ТИК ҳамчун қувваи пешбарандаи рушди забони тоҷикӣ
Дар асри XXI интернет ва технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ (ТИК) ба яке аз воситаҳои муҳимтарини рушди иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии ҷомеа табдил ёфтаанд. Забон ҳамчун падидаи зиндаи иҷтимоӣ бояд дар ин муҳити нав низ фаъол бошад, то на танҳо ҳифз шавад, балки рушд ҳам ёбад. Барои забони тоҷикӣ интернет низ имкониятҳои васеъро барои афзоиш ва паҳнгардӣ фароҳам овардааст. Аз ҷумла:
1. Муаррифии забони тоҷикӣ дар фазои ҷаҳонӣ
Бо пайдоиши сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва платформаҳои таълимӣ забони тоҷикӣ дар арсаи байналмилалӣ низ муаррифӣ мешавад. Имрӯз ҳазорон сомона, блог, саҳифаҳои расмӣ ва ғайрирасмӣ бо забони тоҷикӣ фаъолият мекунанд, ки тавассути онҳо фарҳанг, таърих ва тафаккури миллии тоҷикон ба ҷаҳон муаррифӣ мешавад. Бо ин тартиб забон аз ҳудуди Тоҷикистон берун баромада, ба қисми муҳими ҳувияти миллии тоҷикони ҷаҳон табдил меёбад.
2. Истилоҳот ва луғатҳои рақамӣ
Яке аз самтҳои муҳими таъсири технология ба забон тарҷума ва мутобиқсозии истилоҳоти нав мебошад. Бо рушди технологияҳои рақамӣ садҳо истилоҳи англисӣ ба забони тоҷикӣ ворид гардидааст. Дар ин раванд нақши Кумитаи забон ва истилоҳот, инчунин муҳаққиқон ва барномасозони тоҷик назаррас аст. Имрӯз луғатҳои электронии бисёрзабона, барномаҳои тарҷумаи худкор ва замимаҳои мобилӣ (ба монанди «Фарҳанги истилоҳоти техникӣ», «Тарҷумони тоҷикӣ» ва ғайра) ба бойгардонии забон ва осонии истифодаи он дар муҳити рақамӣ хизмат мекунанд.
3. Тақвияти меъёри адабӣ
Интернет ҳамчун муҳити озоди муошират ба гӯяндагони лаҳҷаҳои гуногун имкон медиҳад, ки бештар бо забони адабӣ муошират кунанд. Тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ ва воситаҳои электронии ахбор фарқиятҳои лаҳҷавӣ тадриҷан кам мешаванд ва забони меъёрии адабӣ дар тамоми ҳудуди кишвар мустаҳкамтар мегардад.
4. Рушди муҳтавои тоҷикӣ дар шабака
Бо ташаббуси мутахассисон ва созмонҳои давлатӣ, дар солҳои охир ҳаҷми муҳтавои тоҷикӣ дар интернет афзоиш ёфтааст. Таҳияи сомонаҳои иттилоотӣ, энсиклопедияҳои онлайн, китобхонаҳои рақамӣ, платформаҳо барои омӯзиши забони тоҷикӣ ва нашри китобҳои электронии тоҷикӣ самтҳои муҳимтарини бойгардонии бахши тоҷикӣ маҳсуб мешаванд. Ҳоло зарурати таҳияи нармафзори тоҷикӣ, системаҳои ҷустуҷӯ ва захираҳои рақамӣ шадидтар эҳсос мешавад, ки ба мустаҳкам намудани истиқлолияти фарҳангӣ ва забонӣ мусоидат мекунад.
Истифодаи забони тоҷикӣ дар соҳаи хизматрасонӣ ва ТИК
Яке аз нишондиҳандаҳои муҳими сиёсати забонии давлат истифодаи забони давлатӣ дар соҳаҳои хизматрасонӣ, махсусан дар фаъолияти ширкатҳо ва операторҳои мобилии кишвар мебошад. Бо назардошти он ки бахши алоқа ва технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ яке аз соҳаҳои фаъолтарини муоширати иҷтимоӣ мебошад, истифодаи дурусти забони тоҷикӣ дар он аҳамияти хосса дорад.
Дар марказҳои хизматрасонии операторон ва ҳангоми муошират бо муштариён истифодаи забони тоҷикӣ бояд меъёри асосӣ бошад. Истифодаи забони модарӣ дар ин самт на танҳо эҳтиром ба қонун, балки эҳтиром ба муштарӣ ва фарҳанги миллӣ мебошад. Дар солҳои охир аксарияти операторон кормандони худро ба истифодаи дуруст ва меъёрии забони тоҷикӣ таълим медиҳанд, ки қадами мусбат маҳсуб мешавад.
Дар ҷаҳони муосир ширкатҳои технологӣ бояд масъулияти иҷтимоии худро дар пешбурди арзишҳои миллӣ ва фарҳангӣ дарк намоянд. Барои Тоҷикистон муҳим аст, ки операторони мобилӣ худро танҳо ҳамчун таъминкунандагони хизматрасониҳои техникӣ надонанд, балки шарикони фарҳангию иҷтимоии ҷомеа бошанд. Риоя ва рушди забони давлатӣ яке аз шаклҳои муҳимтарини чунин масъулият мебошад.
